Brüt-net maaş hesaplama

Brütten nete hesaplama, işverenle anlaşılan brüt maaştan zorunlu kesintilerin çıkarılmasıyla elde edilen net tutarı hesaplar. Türkiye'de dört kesinti uygulanır: SGK işçi payı (%14), işsizlik sigortası (%1), kümülatif matrah üzerinden artan oranlı gelir vergisi ve brüt üzerinden damga vergisi (‰7,59).

2022'den itibaren eklenen asgari ücret muafiyeti tüm çalışanlar için geçerlidir: asgari ücrete karşılık gelen gelir vergisi ve damga vergisi tutarı hesaplanan vergiden düşülür. Bu nedenle aynı brüt maaş yılın başında daha yüksek net verirken, kümülatif matrah üst dilimleri tetikledikçe net maaş düşer.

Türkiye'de bir çalışanın maaşından yapılan toplam kesinti brütün yaklaşık %21'i civarındadır (Ocak, %15 GV dilimi). Kesintiler: SGK işçi payı %14, işsizlik sigortası %1, gelir vergisi (aylık matrah × dilim oranı, AÜ muafiyeti sonrası) ve damga vergisi ‰7,59. Örneğin 40.000 TL brüt maaşta toplam kesinti ~8.386 TL, net maaş ~31.614 TL'dir (Ocak). Yıl ilerledikçe kümülatif matrah üst dilimlere geçer ve kesinti oranı artar. HesapBuddy her ay ve tüm yıl için net-brüt farkını hesaplar.

Yemek ve yol yardımı belirli sınırlara kadar gelir vergisinden muaftır. Yemek yardımı GVK'nın her yıl güncellediği günlük sınıra kadar vergi dışıdır; bu sınırı aşan kısım brüte eklenerek vergilendirilir. Yol yardımı belgelenmiş ulaşım gideri ise muafiyet kapsamındadır; nakit ödeme yapılıyorsa ücret gibi vergilendirilir. Her iki yardım da SGK matrahına dahil edilmez (GVK 23. madde kapsamındaki muafiyet sınırları içinde kaldığı sürece). Yardımların brüt bordrodaki tam etkisini HesapBuddy ile simüle edin.

İkramiye ve prim, ücret geliri sayılır ve ödendiği aydaki kümülatif matrahına eklenerek normal bordro gibi vergilendirilir. Toplu ödeme yapılan ayda kümülatif matrah sıçrayacağından daha yüksek bir GV dilimine girilmesi kaçınılmazdır. Örneğin Haziran'da zaten %20 dilimindeyken 2 aylık ikramiye alınırsa o ay %27 dilimine geçilebilir. SGK ve işsizlik sigortası da ikramiye tutarı üzerinden kesilir. İkramiye ayının net etkisini yıllık tabloda görmek için HesapBuddy'yi kullanın.

Fazla mesai ücreti normal ücret geliri sayılır; GVK Madde 61 kapsamında aynı ayın kümülatif matrahına eklenerek gelir vergisi ve damga vergisine tabidir. SGK ve işsizlik sigortası da fazla mesai ücreti üzerinden uygulanır. Haftalık 45 saati aşan ilk 2 saate %25 zamlı, sonrasına %50 zamlı ücret ödenmesi İş Kanunu Madde 41 gereğidir; ancak bu zam yalnızca brüt tutarı artırır, vergi mekanizmasını değiştirmez. Net etkiyi hesaplamanın en hızlı yolu HesapBuddy'ye fazla mesai brütünü girmektir.

Evet, yıllık izin ücreti normal maaş gibi brüt olarak hesaplanır ve aynı kesintilere (SGK %14, işsizlik %1, GV, damga vergisi) tabidir. İzin kullanmadan ayrılan çalışana izin ücretinin toplu ödenmesi durumunda da vergi uygulaması değişmez; ödeme yapıldığı aydaki kümülatif matrahına eklenir. Yıl sonuna yakın yapılan toplu ödemelerde çalışan üst GV dilimine geçebilir. İzin ücreti kıdem tazminatı hesabına dahil edilmez.

Devlet tarafından ödenen doğum yardımı gelir vergisinden muaftır. İşveren tarafından ödenen evlilik ve doğum yardımları ise GVK Madde 25/2 kapsamında brüt asgari ücretin iki katına kadar olan kısım için gelir vergisinden muaftır; aşan tutar brüt ücrete eklenerek vergilendirilir. Muafiyet sınırı 2026 itibarıyla (33.030 TL × 2 =) 66.060 TL'dir. SGK açısından ise bu yardımlar prime esas kazanç kapsamında değerlendirilebilir; işvereninizin bordro uygulamasını teyit edin.

İki veya daha fazla işverenden aynı anda ücret alan çalışanlar, yıl sonunda yıllık gelir vergisi beyannamesi vermek zorunda kalabilir. Her işveren kendi bordrosunda ayrı stopaj uygular; ancak kümülatif matrahlar birleştirilmediğinden yıl sonunda fazla vergi ödenmiş veya eksik ödenmiş olabilir. GVK Madde 86'ya göre birden fazla işverenden elde edilen ücretin toplamı yıllık beyan sınırını aşıyorsa beyanname zorunludur. Beyanname, Mart ayında GİB e-beyanname sistemi üzerinden iletilir.

Türkiye'de tam mükellef (yerleşik) olan bireyler dünya genelindeki tüm gelirlerini Türkiye'de beyan eder. Yurt dışında çalışılarak kazanılan ücret geliri de bu kapsama girer. Ancak çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması olan ülkelerde ödenen vergi, Türkiye'deki vergiden mahsup edilebilir. Yurt dışında 183 günden fazla kalanlar ve çalışma merkezini oraya taşıyanlar ise "dar mükellef" sayılarak yalnızca Türkiye kaynaklı gelirlerini beyan eder. Durumunuzu bir vergi danışmanıyla değerlendirmenizi öneririz.

Maaş artışı, yıllık kümülatif matrahın daha hızlı birikmesine yol açarak daha erken üst GV dilimine geçilmesine neden olur. Örneğin 40.000 TL brüt maaşla yalnızca %15 diliminde başlanırken 60.000 TL brüt maaşla Nisan-Mayıs civarında %20 dilimine geçilebilir. Bu durum "net maaş düşüyor" hissi yaratır; ancak brüt artışın sağladığı net artış her zaman pozitiftir. Maaş artışının yıl boyunca aylık net etkisini görmek için HesapBuddy'de brüt değeri güncelleyerek yıllık tabloyu inceleyin.

Net maaştan brüte gitmek için tek bir sabit formül yoktur çünkü GV oranı kümülatif matrahla değişir. Ocak ayı için kaba hesap: Brüt ≈ (Net − 3.018) / 0,715. Örneğin hedef net maaş 30.000 TL ise gereken brüt yaklaşık 37.742 TL'dir (Ocak, %15 dilimi). Yılın ilerleyen aylarında GV oranı yükseldiğinden aynı net için daha yüksek brüt gerekir. Bunun en doğru yolu HesapBuddy'ye farklı brüt değerler girerek istenen neti bulmaktır — formül yerine hesaplayıcı daha güvenilir sonuç verir.

Yeni işverende çalışmaya başlayan bir kişinin kümülatif matrahı sıfırdan başlar; önceki işverenden elde edilen ücretler bu kümülatife dahil edilmez. Ancak birden fazla işverenden ücret alınması durumunda yıllık beyannamede tüm ücretler birleştirilir ve toplam matrah üzerinden hesaplanan vergi ile ödenen vergi karşılaştırılır; fark ödenir veya iade alınır. Bu nedenle yıl içinde iş değiştirenlerin aynı takvim yılında beyanname verme yükümlülüğü doğabilir.

Evet. Emekli olarak çalışmaya devam eden kişiler normal ücret bordrosuna tabidir: SGK işçi payı, GV ve damga vergisi kesintileri aynı şekilde uygulanır. Ancak emeklideyken çalışmada SGK prim oranı değişebilir; 4/a (SSK) sigortalısı emekliler sosyal güvenlik destek primi öder — normal %14+%1 yerine farklı bir oran uygulanır. Emekli aylığının kendisi ise belirli koşullarda GV'ye tabi olabilir; bu durum SGK'ya bağlı kaynağa ve miktara göre farklılık gösterir.

Her iki statünün de farklı avantajları vardır. Ücretli çalışan: SGK pirimi işveren tarafından karşılanır (%15,5 + %2), AÜ muafiyeti uygulanır, stopaj işveren tarafından yapılır. Serbest meslek: işle ilgili giderleri (kira, ekipman, seyahat) matrahtan düşebilirsiniz; vergi matrahı küçülür. Ancak SGK bağımsız çalışan (4/b Bağ-Kur) primleri tamamıyla kişiye aittir. Yüksek gider kalemi olan mesleklerde serbest meslek, düşük giderli ve yüksek güvence arayanlar için ücretli statü daha avantajlı olabilir.

Her işveren kendi bordrosunda ayrı AÜ muafiyeti uygular; yasal olarak her bordro için muafiyet bir kez geçerlidir. Bu durum, iki ayrı işverenden maaş alan çalışanın ikili muafiyetten yararlanmasını sağlar. Ancak yıllık beyanname verildiğinde birleşik matrah hesaplanır ve fazla uygulanan muafiyetten doğan vergi farkı tarhiyat yoluyla tahsil edilebilir. Birden fazla işverenle çalışıyorsanız bir mali müşavirle yıllık vergi durumunuzu değerlendirmeniz önerilir.

Ocak ayında %15 GV dilimindeyken 40.000 TL brüt maaşın yaklaşık %79'u net olarak elde kalır (~31.614 TL). Yıl ilerledikçe kümülatif matrah üst dilimlere geçer ve bu oran düşebilir; Ağustos'ta aynı maaş %20 diliminde hesaplanır, net oran %75'e yaklaşabilir. Daha yüksek maaşlarda (60.000 TL) Ocak'ta ~%77 elde kalırken yılın ikinci yarısında daha da düşebilir. Yıllık tam tabloyu ve her aya göre net maaş değişimini görmek için HesapBuddy'yi kullanın.